شنبه سالروز بزرگداشت حکیم عمر خیام نیشابوری بر اهل علم و ادب مبارکباد.
ساعت ۱:۱٦ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/٢/٢۸   کلمات کلیدی:

عُمَر خَیّام نیشابوری (نام کامل: غیاث‌الدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم خیام نیشابوری) (زادهٔ ۲۸ اردیبهشت۴۲۷ خورشیدی در نیشابور - درگذشته ۱۲ آذر ۵۱۰ خورشیدی در نیشابور) که خیامی و خیام نیشابوری وخیامی النیسابوری[ هم نامیده شده‌است، فیلسوف، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و رباعی سرای ایرانی در دورهٔ سلجوقی است. گرچه پایگاه علمی خیام برتر از جایگاه ادبی او است و لقبش «حجةالحق» بوده‌است؛ولی آوازهٔ وی بیشتر به واسطهٔ نگارش رباعیاتش است که شهرت جهانی دارد. افزون بر آن‌که رباعیات خیام را به اغلب زبان‌های زنده ترجمه نموده‌اند، ادوارد فیتزجرالد رباعیات او را به زبان انگلیسی ترجمه کرده‌است که مایهٔ شهرت بیشتر وی در مغرب‌زمین گردیده‌است.

یکی از برجسته‌ترین کارهای وی را می‌توان اصلاح گاهشماری ایران در زمان وزارت خواجه نظام‌الملک، که در دورهٔ سلطنت ملک‌شاه سلجوقی (۴۲۶ - ۴۹۰ هجری قمری) بود، دانست. وی در ریاضیات، علوم ادبی، دینی وتاریخی استاد بود. نقش خیام در حل معادلات درجه سوم و مطالعات‌اش دربارهٔ اصل پنجم اقلیدس نام او را به عنوان ریاضی‌دانی برجسته در تاریخ علم ثبت کرده‌است.ابداع نظریه‌ای دربارهٔ نسبت‌های هم‌ارز با نظریهٔ اقلیدس نیز از مهم‌ترین کارهای اوست.

شماری از تذکره‌نویسان، خیام را شاگرد ابن سینا و شماری نیز وی را شاگرد امام موفق نیشابوریخوانده‌اند. صحت این فرضیه که خیام شاگرد ابن سینا بوده‌است، بسیار بعید می‌نماید، زیرا از لحاظ زمانی با هم تفاوت زیادی داشته‌اند. خیام در جایی ابن سینا را استاد خود می‌داند اما این استادی ابن سینا، جنبهٔ معنوی دارد.

نام اصلی غیاث‌الدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری
زمینه کاری ریاضیات، اخترشناسی،فلسفه[۱]، دین، تاریخ،گاهشماری، موسیقی
زادروز ۲۸ اردیبهشت ۴۲۷خورشیدی،
۱۸ مه ۱۰۴۸ میلادی
نیشابور
پدر و مادر ابراهیم خیام نیشابوری
مرگ ۵۱۰ خورشیدی،
۱۱۳۱ میلادی
نیشابور
محل زندگی حیره (نیشابور)
جایگاه خاکسپاری قبرستان حیره آرامگاه خیام
‏۲۰٫۲″ ۴۹′ ۵۸°شرقی‏۵۷٫۲۱″ ۹′ ۳۶°شمالی
در زمان حکومت الگو:پرچم دولت سلجوقیاندوره سلجوقی، سلطان سنجر، ملک‌شاه سلجوقی
رویدادهای مهم سقوط دولت آل بویه، قیام دولتِ سلجوقی، جنگ‌های صلیبی، ظهور باطنیان
نام(های)
دیگر
خیامی، خیام نیشابوری، خیامی النیسابوری[۲]
لقب حکیم، حجةالحق، امام عصر، جانشین ابن‌سینا
کتاب‌ها رسالة فی شرح ما اشکل من مصادرات اقلیدس، رسالهٔ مشکلات الحساب (مسائلی در حساب)، القول علی اجناس التی بالاربعاء(موسیقی)
نوشتارها رساله در جبر
فرزندان نواده او :شاهپور نیشابوری
دانشگاه نظامیه نیشابور
شاگرد ابن سینا، امام موفق نیشابوری
دلیل سرشناسی تدوین تقویم جلالی، رباعیات، استاد بی‌بدیلِ فلسفه طبیعی (مادی) ریاضیات، منطق و متافیزیک، مثلث خیام-پاسکال، چهارضلعی خیام-ساکری
اثرگذاشته بر

صادق هدایت بر این باور است که حافظ از تشبیهات خیام بسیار استفاده کرده‌است.